Historia

Brzeźnica, dawniej miasto królewskie i gród warowny oraz starostwo, to osada mająca za sobą bogatą przeszłość. W 1265 roku książę sieradzki Leszek Czarny pozwolił Marcinowi i Przybysławowi wykarczować 42 łany brzozowego lasu, od którego zapewne pochodzi nazwa Brzeźnica, i nadał nowej osadzie prawo średzkie. W 1287 roku tenże książę przeniósł miasto z Brzeźnicy Starej do Brzeźnicy Nowej, ponieważ miała wygodniejsze warunki do wzniesienia urządzeń obronnych. Odtąd istnieje miasto Brzeźnica Nowa, która stała się ważnym ośrodkiem miejskim na szlaku handlowym prowadzącym ze Śląska przez Wieluń do Radomska i dalej na Ruś, i wieś Brzeźnica Stara. Zachowana spora lista zwolnień z opłat celnych świadczy, że mieszkańcy w dużym stopniu zajmowali się handlem. W 1564 roku było tu 4 rzeźników, 9 szewców, 9 piekarek, 2 karczmy i 2 młyny. Miasto miało przywilej na 4 jarmarki. W pierwszej połowie XVII wieku miasto ucierpiało od epidemii i klęski głodowej, która w ciągu jednego roku spowodowała śmierć 90 mieszkańców. Następnie zostało zniszczone w czasie najazdu szwedzkiego, a później zdewastowane przez skonfederowane wojsko polskie. W 1717 roku, wraz ze starostwem, Brzeźnica przeszła na własność klasztoru Paulinów w Częstochowie. Pożar w 1727 roku pochłonął 70 domów. Następny w 1790 roku strawił większą część zabudowań miejskich. W Brzeźnicy urodził się Jan Długosz, znakomity historyk (1415-1480), którego ojciec był mianowany przez króla Władysława Jagiełłę starostą brzeźnickim. W Nowej Brzeźnicy istniał kościół Św. Walentego, który spełniał też rolę przytułku dla ubogich. Kościół ten wybudowany został w 1541 roku. W latach 1904-1908 został przebudowany i powstał kościół parafialny istniejący do dziś. W Starej Brzeźnicy istniał zabytkowy kościółek modrzewiowy św. Stanisława, który spalił się w czasie działań wojennych 1939 roku. W tej miejscowości urodził się Marcin Molski (1751-1822), konfederat carski, oficer wojsk Rzeczypospolitej i znany poeta. Pisząc o Brzeźnicy nie sposób jest nie wspomnieć o wielkim uczonym Antonim Bolesławie Dobrowolskim, który urodził się w 1872 roku w Dworszowicach Kościelnych. Ten wybitny glacjolog, geofizyk, meteorolog i hydrograf brał udział w belgijskiej wyprawie do bieguna południowego w latach 1897-1899. Za udział ludności w powstaniach w roku 1830 i 1863 rząd carski urządził masową egzekucję powstańców i w 1868 roku zniósł magistrat, zamieniając Brzeźnicę na gminę. W dniu 18 maja 1987 roku Brzeźnica uroczyście obchodziła 700 lat swojego istnienia. W tym też dniu dokonano odsłonięcia pomnika Jana Długosza przed budynkiem Urzędu Gminy w jego 500-ną rocznicę śmierci. Po wojnie w Brzeźnicy utworzono średnią szkołę handlową, oraz wiele obiektów infrastruktury istniejących do dziś. Najciekawszymi zabytkami są: zespół kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela w Nowej Brzeźnicy, w którego skład wchodzą: kościół, dzwonnica i kaplica (murowane w 1908 roku), oraz plebania (murowana w 1884 roku). Godny uwagi jest także zespół sakralny pod wezwaniem św. Michała Archanioła w Dworszowicach.